O tomografii komputerowej

Pacjenci zgłaszający się na badanie tomografii komputerowej (TK) zobowiązani są przedłożyć czytelne skierowanie od lekarza kierującego wystawione na druku skierowania do pracowni diagnostycznej.

Skierowanie powinno zawierać czytelne: dane o rodzaju i zakresie badania, rozpoznanie oraz zapytanie kliniczne/cel porady/uzasadnienie.

Na badanie należy zgłosić się z wynikami istotnych badań (np. badania wcześniejsze do porównania) oraz istotną dokumentacją medyczną – zarówno papierową jak i na nośnikach CD/DVD.

KONTRAST
Specyfika badania decyduje o tym, czy pacjentowi zostanie podany środek cieniujący, czyli kontrast. Kwestię tę zawsze rozstrzyga lekarz radiolog.
Kontrast to substancja, którą podaje się dożylnie lub do jamy ciała. Dzięki temu, że pochłania on znacznie promieniowanie rentgenowskie możemy uzyskać dokładny obraz narządu, naczyń krwionośnych (w przypadku badania angio TK) lub wzmocnić obraz struktury patologicznej. Środki kontrastowe stosowane w tomografii komputerowej są związkami jodu.

W naszej pracowni dożylnie kontrast jest zawsze podawany za pomocą strzykawki automatycznej. Umożliwia to wykonywanie badań dynamicznych, polegających na szybkich sekwencjach zdjęć zsynchronizowanych z podaniem środka kontrastowego.

Istotne jest, aby zastosowany podczas badania kontrast był nowoczesnym środkiem niejonowym, bowiem tylko takie charakteryzują się dobrą tolerancją miejscową i ogólną, rzadkim wywoływaniem reakcji alergicznych oraz redukcją objawów ubocznych do minimum.

1. Wszyscy pacjenci, u których przewiduje się konieczność dożylnego podania środka kontrastowego (podczas badania TK lub MR), zgłaszają się do pracowni diagnostycznej z aktualnym oznaczeniem kreatyniny i eGFR (parametry czynności nerek).

2. W przypadku pacjentów z chorobami tarczycy wskazane jest oznaczenie czynność tarczycy (przynajmniej TSH) przed - badaniem TK z podaniem środka kontrastowego i ewentualnie konsultacja lekarza endokrynologa.

3. U wszystkich pacjentów istnieje ryzyko wystąpienia reakcji niepożądanych po podaniu środka kontrastowego. Pacjenci alergiczni, pacjenci z astmą oraz pacjenci, u których w przeszłości doszło do reakcji niepożądanej po podaniu środka kontrastowego stanowią grupy chorych o podwyższonym ryzyku wystąpienia reakcji alergicznej po podaniu środka kontrastowego (do wstrząsu anafilaktycznego włącznie). Dlatego wśród tych grup pacjentów wskazana jest konsultacja lekarza alergologa przed badaniem z podaniem środka kontrastowego z ewentualnym zleceniem farmakologicznej premedykacji przeciwalergicznej.

W przypadku istotnego upośledzenia czynności nerek lekarz radiolog może zdecydować o wykonaniu badania bez podania kontrastu i/lub zalecić wykonanie badania z dożylnym podaniem kontrastu w warunkach szpitalnych pozwalających na optymalne nawodnienie pacjenta drogą dożylną przed i po badaniu.

PRZYGOTOWANIE DO BADANIA
Sposób przygotowania do badania tomografii komputerowej zależy od tego, jaka część ciała ma być badana. Każde badanie to osobna procedura wymagająca zastosowania innego programu i różnego przygotowania ze strony pacjenta.

W przypadku badań TK związanych z koniecznością dożylnego podania środka kontrastowego w dniu badania:

- nie wolno przyjmować pokarmów stałych przez 6 godzin poprzedzających badanie;

- na 3 godziny przed badaniem należy wstrzymać się od przyjmowania płynów;

- pacjenci wymagający stałego leczenia mogą zażyć przyjmowane leki najpóźniej 3 godziny przed badaniem;

- należy wstrzymać się od spożywania napojów zawierających kofeinę (w tym kawy), nie należy pić herbaty, nie wolno palić papierosów.

W dniu poprzedzającym badanie z dożylnym podaniem kontrastu oraz po wykonaniu takiego badania (po odczekaniu 30 minut) należy spożywać dużą ilość płynów (woda mineralna, soki) - dobre nawodnienie organizmu zmniejsza ryzyko wystąpienia niektórych działań niepożądanych związanych z podaniem środków kontrastowych.

Po wykonaniu badania TK z dożylnym podaniem kontrastu pacjent spędza w pracowni diagnostycznej 30 minut w celu obserwacji ewentualnych efektów niepożądanych związanych z podaniem środka kontrastowego. W związku z tym konieczne jest zarezerwowanie odpowiedniego przedziału czasowego. W przypadku wystąpienia działań niepożądanych okres obserwacji ulega wydłużeniu stosownie do potrzeby klinicznej.

Nieco bardziej skomplikowane jest przygotowanie do badania miednicy mniejszej – w tym przypadku zaleca się, aby pacjent dzień przed badaniem zażył środki przeczyszczające. Oczywiście, tak jak w przypadku innych procedur, do pracowni trzeba zgłosić się na czczo.

Najbardziej złożone jest przygotowanie do badania jelita grubego (kolonoskopii wirtualnej). Szczegółowe informacje odnośnie tego badania znajdują się w dziale „Zakres badań”.

Przed badaniem TK nie trzeba przerywać stosowanego normalnie leczenia farmakologicznego.

CO TO JEST TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA?
Tomografia komputerowa (TK) jest badaniem obrazowym uwidaczniającym warstwowo ciało ludzkie, przy wykorzystaniu aparatu rentgenowskiego i komputera. Badanie polega na prześwietleniu danego odcinka ciała wiązką promieni i pomiarze ich pochłaniania przez tkanki o różnej gęstości. Zjawisko osłabiania fal rentgenowskich przechodzących przez tkanki pozwala na uzyskanie obrazu o różnych odcieniach szarości. Inaczej wyglądają tkanki zawierające powietrze (minimalne osłabienie promieniowania, ciemniejszy obraz), inaczej narządy miąższowe, a inaczej kości, zwapnienia i zęby (bardzo jasny obraz).

Dzięki zaawansowanej technologii nowoczesne tomografy mogą pracować w różnych technikach. Rozbudowane oprogramowanie komputerowe umożliwia wtórną obróbkę obrazu polegającą m.in. na tworzeniu rekonstrukcji w różnych płaszczyznach oraz w przestrzeni trójwymiarowej.

TOMOGRAFIA KOMPUTEROWA SPIRALNA
Najnowocześniejsza odmiana TK, tzw. spiralna tomografia komputerowa, polega na skanowaniu ciągłym, co pozwala w całości zbadać duże partie ciała w bardzo krótkim czasie (w trakcie jednego oddechu). Uzyskane dane zapamiętywane są przez komputer i stanowią materiał wyjściowy do dalszej rekonstrukcji obrazów.

Spiralna tomografia komputerowa daje możliwość tworzenia obrazów trójwymiarowych. Pozwala to na przestrzenną ocenę struktur naczyniowych, kości, połączeń stawowych. Można także stworzyć wirtualny obraz jam ciała, np. jelita grubego lub dróg oddechowych.

BUDOWA TOMOGRAFU I PRZEBIEG BADANIA
Stosując duże uproszczenie można powiedzieć, że tomograf komputerowy składa się ze stołu, gantry, czyli obręczy, w której znajduje się lampa, oraz konsoli służącej do programowania badania.

Pacjent układany jest na ruchomym stole, który przesuwa się w trakcie badania wewnątrz gantry. Podczas badania lampa rentgenowska krąży wokół pacjenta emitując pod różnymi kątami wiązki promieniowania. Promieniowanie przechodzi przez ciało osoby badanej  i odbierane jest przez detektory. Im więcej rzędów detektorów tym uzyskany obraz jest dokładniejszy. Istotne jest, aby w czasie badania pacjent leżał nieruchomo w celu uniknięcia deformacji obrazu. Dzięki wbudowanemu w aparat intercomowi pacjent jest cały czas instruowany o sposobie zachowania podczas badania.

Jeżeli wymaga tego specyfika badania pacjentowi zostaje podany kontrast za pomocą strzykawki automatycznej, która umożliwia pełną synchronizację czasu podania kontrastu z czasem skanowania pacjenta. Warunkuje to otrzymanie właściwego obrazu, szczególnie w badaniach typu naczyniowego (angiografia). Niektóre procedury wymagają również doustnego podania środka kontrastowego przed badaniem.

Badanie tomografii komputerowej trwa krótko (włącznie z ułożeniem pacjenta i ustawieniem aparatu – od 10 do 20 minut). Najkrócej trwa samo skanowanie – dla przykładu klatkę piersiową można zbadać w ciągu kilkunastu sekund, czyli w trakcie jednego oddechu.

WSKAZANIA DO BADANIA
Tomografia komputerowa uważana jest za światowy standard w diagnostyce obrazowej. Najnowsze interaktywne oprogramowanie zapewnia szybkość i komfort badania, gwarantując wysoką wartość diagnostyczną i bezpieczeństwo pacjenta.

Głównymi wskazaniami do tomografii komputerowej są:

  • Urazy,
  • schorzenia ośrodkowego układu nerwowego i dolegliwości z tym związane
    np. ból, zawroty głowy, padaczka itp.,
  • schorzenia naczyń głowy, szyi, klatki piersiowej, jamy brzusznej: podejrzenia tętniaków, zwężeń i niedrożności tętnic,
  • schorzenia laryngologiczne: szum w uszach, niedosłuch, zmiany zapalne, nowotworowe, patologia krtani i nosogardła,
  • schorzenia okulistyczne: zmiany w obrębie gałki ocznej, nerwu wzrokowego,
    przestrzeni pozagałkowej, ograniczenie pola widzenia,
  • schorzenia układu limfatycznego: podejrzenie zmian w węzłach chłonnych szyi, klatki piersiowej, jamy brzusznej,
  • zmiany zlokalizowane w obrębie szyi,
  • podejrzenie zmian patologicznych - zapalnych lub nowotworowych - toczących się w obrębie płuc oraz opłucnej,
  • zatorowość płucna,
  • przewlekłe zmiany zapalne płuc i oskrzeli np. przewlekłe zapalenie oskrzeli, rozstrzenia oskrzeli, rozedma płuc,
  • wczesne wykrywanie chorób zawodowych płuc np. pylicy, krzemicy,
  • zmiany chorobowe jamy brzusznej i miednicy: nowotwory, zmiany zapalne, marskie, powikłania zabiegów operacyjnych, żółtaczki mechaniczne niejasnego pochodzenia,
  • schorzenia kręgosłupa: wypadnięcie dysków międzykręgowych, podejrzenia
    zmian nowotworowych kręgów i kanału kręgowego, powikłania urazów kręgosłupa, bóle niejasnego pochodzenia,
  • procesy patologiczne toczące się w obrębie kończyn górnych i dolnych np. guzy kości i zmiany zapalne,
  • diagnostyka ginekologiczna schorzeń narządów rodnych takich jak mięśniaki,
    zmiany zapalne, torbiele.

Badanie TK jest wykonywane na zlecenie lekarza.

(C) Maciej Dębski’09 kontakt